Öğren › Sınıflar › 3. sınıf

Sınıf rehberi

3. sınıf matematik: çocuğunuz neler öğreniyor? (8–9 yaş)

3. sınıf, 8–9 yaşındaki çocukların sınıfıdır: 2026-2027 ders yılında bu sınıftakilerin çoğu 2018 doğumlu. İlkokulun üçüncü yılıdır ve çoğu okulda çocuklar 1. sınıftan beri tanıdıkları sınıf öğretmeniyle devam eder. Matematikte ise büyük bir yıl: sayılar 1000’e ulaşır, çarpım tablosu 10 × 10’a kadar tamamlanır, kalanlı bölme başlar, kesirler ilk kez kesir çizgisiyle yazılır ve saat artık dakikası dakikasına okunur.

3. sınıfta neler üzerinde çalışılıyor?

2. sınıfta sayılar 100’e kadardı ve en çok iki basamaklıydı. Şimdi üçüncü bir basamak geliyor: yüzler basamağı. 352 sayısı 3 yüzlük, 5 onluk ve 2 birlikten oluşur, yani 300 + 50 + 2’dir. Program farklı çözümlemeleri de değerli bulur: 256’yı 200 + 50 + 6 diye de, 100 + 100 + 50 + 6 diye de yazmak doğrudur ve zihinden işlemde çok işe yarar. Her rakamın neyi gösterdiğini anlamak alt alta toplamanın ve çıkarmanın temelidir; bu yüzden sınıfta onluk taban bloklarıyla, basamak tablosuyla ve sayı doğrusuyla bolca çalışılır.

Yılın öbür büyük konusu çarpma ve bölmedir. 2. sınıfta 5’e kadar kurulan çarpım tablosu bu yıl 10’a kadar tamamlanır; onunla birlikte alt alta çarpma ve kalanlı bölme gelir. Çocuklar ayrıca tek ve çift sayıları, birim kesirleri, saniyeyi, kilometreyi ve tonu tanır; şekillerin çevre uzunluğunu tahmin edip ölçer, topladıkları verileri nokta grafiğiyle gösterir.

Öğretim programı ne diyor?

3. sınıflar 2026-2027’de Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ilkokul matematik programını izliyor. Haftada 5 ders saati matematik var ve program dört temadan oluşuyor: Sayılar ve Nicelikler, İşlemlerden Cebirsel Düşünmeye, Nesnelerin Geometrisi ve Veriye Dayalı Araştırma. Aşağıda bunları sitemizdeki konu rehberlerine göre grupladık; her başlık o konunun ayrıntılı rehberine gider. Program bütün Türkiye’de aynıdır, ama konuların sırası ve hızı okuldan okula biraz değişebilir. Çocuğunuzun defteri başka bir sırayla ilerliyorsa öğretmenin planını izleyin.

Sayılar ve basamak değeri

• 1000’e kadar sayıları okuma ve yazma: 608 “altı yüz sekiz” diye okunur; ortadaki 0, onlar basamağında hiç onluk olmadığını gösterir.
• Üç basamaklı sayılarda basamak ve basamak değeri: 352’de 3 yüzler basamağındadır ve basamak değeri 300’dür.
• Sayıları karşılaştırma ve sıralama, < ve > işaretleri: 489 < 498, çünkü yüzler basamağındaki rakamlar aynı, onlar basamağında ise 8, 9’dan küçük.
• En yakın onluğa ve yüzlüğe yuvarlama: 347 en yakın onluğa 350’ye, en yakın yüzlüğe 300’e yuvarlanır.
• Ritmik sayma: 60 içinde altışar, 70 içinde yedişer, 80 içinde sekizer, 90 içinde dokuzar; 1000 içinde onar ve yüzer, hem ileriye hem geriye doğru (7, 14, 21, 28…; 940, 930, 920…). Bu saymalar çarpım tablosunun hazırlığıdır.
• Tek ve çift sayılar: iki eş gruba ayrılabilen çokluklar çifttir, ayırınca bir tane artıyorsa tektir; 0 da çift sayıdır. Çocuklar toplamlardaki düzeni kendileri keşfeder: iki tek sayının toplamı çifttir (7 + 9 = 16), iki çift sayınınki de çifttir (8 + 6 = 14), bir tek ile bir çift sayınınki ise tektir (7 + 8 = 15).
• 100’e kadar nesnenin sayısını tahmin etme, sonra sayıp tahminle karşılaştırma.

Toplama ve çıkarma

• Eldeli toplama: toplamı 1000’den küçük iki ya da üç sayıyı alt alta ya da yan yana toplama: 347 + 285 = 632.
• Onluk bozarak çıkarma: 532 − 178 = 354. Birler basamağında 2’den 8 çıkmaz; onlar basamağından bir onluk bozulur ve 12’den 8 çıkarılır.
• Üç sayıyı toplarken ikisini parantez içinde gruplama; önce parantezin içi yapılır: 129 + (46 + 54) = 129 + 100 = 229.
• İşlemden önce sonucu tahmin etme: 347 + 285 yaklaşık 350 + 290 = 640 eder, yani 632 akla yatkın bir sonuçtur.
• Toplama ile çıkarmanın birbirinin tersi olduğunu kullanma: 532 − 178 = 354 ise 354 + 178 = 532 olmalıdır. Sınıfta buna işlemin sağlaması denir.
• Toplama ve çıkarma gerektiren, en çok üç işlemli problemler; çocukların kendi problemlerini kurması.

Türkiye’de çıkarma onluk bozarak yapılır ve sesli şöyle anlatılır: “2’den 8 çıkmaz, onlar basamağından bir onluk bozarım: 12’den 8 çıkarsa 4. Onlar basamağında 2 kaldı; 2’den 7 çıkmaz, yüzler basamağından bir yüzlük bozarım: 12’den 7 çıkarsa 5. Yüzler basamağında 4 kaldı; 4’ten 1 çıkarsa 3.” Evde başka bir yol göstermeden önce sınıfta nasıl yapıldığına bakmak iyi olur; bunu matematik bugün nasıl öğretiliyor rehberimizde anlatıyoruz.

Çarpma ve bölme

• Çarpım tablosu 10’a kadar (10 dâhil) tamamlanır ve yüzlük tablo üzerinde kurulur. Her çarpmanın bölmesi de birlikte öğrenilir: 6 × 7 = 42 ise 42 ÷ 7 = 6 ve 42 ÷ 6 = 7.
• İki basamaklı bir sayıyı bir basamaklı sayıyla çarpma, önce zihinden, sonra alt alta: 23 × 4 = 20 × 4 + 3 × 4 = 80 + 12 = 92.
• İki basamaklı bir sayıyı iki basamaklı sayıyla (24 × 13 = 312), üç basamaklı bir sayıyı bir basamaklı sayıyla çarpma (126 × 4 = 504).
• 10 ve 100 ile çarpmanın, birler basamağı 0 olan sayılarda da 10 ile bölmenin kısa yolu: 57 × 10 = 570, 8 × 100 = 800, 570 ÷ 10 = 57.
• 100’e kadar olan sayıları bir basamaklı sayılara kalanlı ve kalansız bölme: 87 ÷ 6 = 14, kalan 3.
• İşlemin parçalarının adları: çarpan ve çarpım; bölünen, bölen, bölüm ve kalan. Çarpmanın sağlaması bölmeyle, bölmeninki çarpmayla yapılır.
• Kat kavramı: Elif’in 6 bilyesi var, Kerem’in bilyeleri bunun 3 katı. Demek ki Kerem’in 3 × 6 = 18 bilyesi var.
• Çarpma ve bölme gerektiren, en çok iki işlemli problemler.

Bölme işlemi Türkiye’de şöyle yazılır: bölünen sola, bölen sağa gelir ve araya dikey bir çizgi çekilir. Bölenin altına yatay bir çizgi çekilir, bölüm bu çizginin altına yazılır. Çıkarmalar bölünenin altında, eksi işaretiyle açık açık yazılır. 87 ÷ 6 sınıfta şöyle söylenir: “8’in içinde 6, 1 kere var; 1 kere 6, 6; 8’den 6 çıkarsa 2. 7’yi aşağı indiririm: 27’nin içinde 6, 4 kere var; 4 kere 6, 24; 27’den 24 çıkarsa 3.”

Sağlama için bölen ile bölüm çarpılır ve kalan eklenir; sonuç bölüneni vermelidir: 6 × 14 + 3 = 84 + 3 = 87. Kalan 0 ise bölme kalansızdır: 84 ÷ 6 = 14.

Kesirler

• Bütün, yarım ve çeyreğin kesirle gösterimi: yarım ½ (“ikide bir”), çeyrek ¼ (“dörtte bir”) diye yazılır. Kesrin ortasındaki çizgiye kesir çizgisi denir.
• Bir bütünü eş parçalara bölmek ve bu parçalardan birini birim kesir olarak adlandırmak: 8 eş dilime bölünmüş bir pizzanın bir dilimi ⅛’dir (“sekizde bir”). Birim kesirler sayı doğrusunda, 0 ile 1 arasında da gösterilir.
• Payda, bütünün kaç eş parçaya bölündüğünü; pay, bu parçalardan kaçının alındığını gösterir. 4 eş parçaya bölünmüş bir pidenin 3 parçası ¾’tür (“dörtte üç”): paydası 4, payı 3.

Parçaların eş olması çok önemli: bir simidi biri büyük biri küçük iki parçaya ayırırsanız, parçalardan hiçbiri ½ değildir. Kesirlerle toplama ve çıkarma, bir çokluğun kesrini bulma ve basit, bileşik, tam sayılı kesirler 4. sınıfta gelir. Bu yıl amaç, kesrin ne anlama geldiğini sağlamca oturtmak.

Saat okuma

• Analog ve dijital saatte zamanı dakikası dakikasına okuma ve yazma: 8.20 “saat sekizi yirmi geçiyor”, 8.47 “saat dokuza on üç var” diye okunur.
• Saniye: 1 dakika 60 saniyedir. Çocuklar saniye çubuğunu izleyerek 60’a kadar sayar ve bir dakikanın ne kadar sürdüğünü yaşayarak görür.
• Zaman birimleri arasındaki ilişkiler: 1 saat 60 dakika, 1 gün 24 saat, 1 hafta 7 gündür; bir ay 28 ile 31 gün arasında, yani 4 haftadan biraz fazla sürer; 1 yıl 12 ay, yaklaşık 52 hafta ya da 365 gündür.
• Bir gün 24 saattir; analog saatte sayılar 12’ye kadar gittiği için öğleden önce ve öğleden sonra ayrımı yapılır. Öğleden sonra saat 3, otobüs ve vapur tarifelerinde 15.00 diye yazılır.
• Romen rakamları 1’den 24’e kadar, saat kadranları üzerinden: I = 1, V = 5, X = 10. Küçük rakam büyüğün sağındaysa eklenir (VI = 6, XII = 12), solundaysa çıkarılır (IV = 4, IX = 9); böylece XIX = 19, XXIV = 24 olur.
• Bir işin ne kadar süreceğini tahmin edip sonra ölçme: dişleri fırçalamak kaç dakika, ayakkabı bağlamak kaç saniye sürer?

Ölçme

• Uzunlukta santimetre, metre ve kilometre, kütlede gram, kilogram ve ton: 1 m = 100 cm, 1 kg = 1000 g; 1 km = 1000 m, 1 ton (t) = 1000 kg.
• Metre ile santimetre, kilogram ile gram arasında dönüşüm: 3 m = 300 cm, 1 m 25 cm = 125 cm, 2 kg = 2000 g. Sınıfta terazide gösterilir: 10 tane 100 gramlık paket, 1 kilogramla dengede kalır. Kilometre ve ton bu yıl tanınır, metreyle ve kilogramla ilişkileri fark edilir; bu birimlerle dönüşüm işlemleri ise sonraki yıllara kalır.
• Sıvılarda standart birim litre (L) ve yarım litre; bir kaptaki sıvı miktarını tahmin etme. İki yarım litre bir litre eder.
• Çevre uzunluğu: bir şeklin çevresinin uzunluğu. Önce karış, adım gibi standart olmayan birimlerle, sonra cetvel ve metreyle tahmin edilip ölçülür: 5 cm uzunluğunda ve 3 cm genişliğinde bir dikdörtgenin çevre uzunluğu 5 + 3 + 5 + 3 = 16 cm’dir.

Paralarımız

• Madenî paraları ve banknotları değerlerine göre birbirine dönüştürme: beş tane 1 TL’lik madenî para bir 5 TL’lik banknot eder; 200 TL, 2 tane 100 TL’lik, 4 tane 50 TL’lik ya da 10 tane 20 TL’lik banknota denktir.
• Önce 200 TL’ye kadar, sonra daha büyük tutarlarla çalışma.
• Alışveriş problemleri: kırtasiyede bir defter 45 TL, bir kalem 30 TL ise ikisi 75 TL eder; 100 TL verilirse para üstü 25 TL’dir.

Geometrik şekiller

• Geometrik cisimlerin yüzleri, ayrıtları ve köşeleri: bir küpün 6 yüzü, 12 ayrıtı ve 8 köşesi vardır.
• Şekilleri kenar sayısına göre sınıflandırma ve adlandırma: üçgen, dörtgen, beşgen, altıgen, sekizgen. Petek gözleri de, Indie de altıgendir!
• Cetvel gibi araçlarla ya da dijital ortamda bir geometri yazılımıyla, istenen uzunlukta kenarları olan şekiller çizme.
• Karenin ve dikdörtgenin iki köşegeni vardır ve bu iki köşegen eşit uzunluktadır; üçgenin ise köşegeni yoktur. Çocuklar bunu kâğıt katlayarak ve cetvelle ölçerek bulur.
• Birden fazla simetri doğrusu olan şekiller: karenin 4, dikdörtgenin 2 simetri doğrusu vardır, dairenin ise sayısız. Dikkat: dikdörtgenin köşegeni simetri doğrusu değildir; dikdörtgeni köşegeninden katlarsanız iki yarı üst üste gelmez.
• Yarısı verilen simetrik bir şekli tamamlama; adım adım yönergelerle (kodlama) bir şeklin simetriğini çizme.

Veri ve grafikler

• Tek veri grubuyla küçük bir araştırma: bir soru sorma (“Sınıfımızda kimin kaç kardeşi var?”), veri toplamak için plan yapma ve veriyi toplama.
• En sevilen meyve gibi kategorik verilerin yanında, artık sayarak elde edilen veriler de kullanılır: kardeş sayısı, bir haftada okunan kitap sayısı.
• Veriyi çetele, sıklık tablosu ya da nokta grafiğiyle gösterme. Nokta grafiğinde her veri bir noktadır; çocuklar bunu önceki yıllarda tanıdıkları şekil grafiğiyle karşılaştırır: orada her veri bir şekille gösterilir.
• Sonuçları yorumlama ve araştırma sorusuna geri dönme: “Sınıfta en çok öğrencinin kaç kardeşi var?”

Örüntüler ve cebir

• Sayı ve şekil örüntülerinin kuralını bulma ve sözle anlatma: 5, 12, 19, 26… her adımda 7 artar. Bu yıl örüntüler en fazla 6 adımlıdır.
• Eşittir işareti, iki yanın aynı değeri gösterdiği anlamına gelir: 6 × 4 = 30 − 6, çünkü iki taraf da 24’tür. Parantezli toplamada eksik terimi öbür yana bakarak bulma: (25 + 15) + 30 = 25 + (□ + 30) ise □ = 15.
• Çarpma ve bölmede eksik sayıyı bulma: □ × 7 = 56 ise □ = 8.
• Dört işlem içeren, en çok 5 adımlı yönergeleri takip etme: “8’den başla, 3 ile çarp, 6 çıkar, 2’ye böl, 10 ekle.” Sonuç 19 çıkar. Bu, algoritmik düşünmenin ilk adımlarından biridir.

Zihinden işlem

Program, her konuda işlemden önce tahmin etmeyi ve zihinden işlem yapmayı ister: önce yuvarlayarak ya da gruplayarak tahmin, sonra hesap, en sonunda da ikisini karşılaştırma. İşe yarayan stratejiler: tam yüzlükleri ve onlukları eklemek (465 + 300 = 765, 465 + 30 = 495); 99 eklemek için 100 ekleyip 1 çıkarmak (238 + 99 = 337); 29 çıkarmak için 30 çıkarıp 1 eklemek (63 − 29 = 34); çarparken sayıyı parçalamak (23 × 4 = 80 + 12 = 92). Daha fazlası zihinden işlem stratejileri rehberimizde.

3. sınıfın sonunda çoğu çocuk…

• 1000’e kadar sayıları okuyup yazar, sıralar ve her rakamın basamak değerini söyler
• bir sayıyı en yakın onluğa ve yüzlüğe yuvarlar, tek mi çift mi olduğunu bilir
• üç basamaklı sayılarla eldeli toplama ve onluk bozarak çıkarma yapar (347 + 285 = 632, 532 − 178 = 354)
• 10 × 10’a kadar çarpım tablosunu ve ona bağlı bölmeleri bilir
• alt alta çarpma yapar (126 × 4 = 504), 100’e kadar bir sayıyı bir basamaklı sayıya böler ve sağlamasını yapar
• ½, ¼ ve ⅛ gibi birim kesirleri yazar, pay ile paydanın neyi gösterdiğini açıklar
• analog ve dijital saati dakikasıyla okur, 1’den 24’e kadar Romen rakamlarını tanır
• metreyi santimetreye, kilogramı grama çevirir ve bir şeklin çevre uzunluğunu ölçer
• şekilleri kenar sayısına göre adlandırır, kare ve dikdörtgenin simetri doğrularını bulur
• topladığı verileri çetele, sıklık tablosu ve nokta grafiğiyle gösterir

Anahtar kavramlar

3. sınıfta sınav var mı?

Hayır. İlkokulda ulusal bir sınav yoktur, not da verilmez. Sınıf öğretmeni çocuğu gözlemler, etkinliklerle ve oyunlarla değerlendirir; her dersteki gelişim dönem sonunda “çok iyi”, “iyi”, “yeterli” ya da “geliştirilmeli” sözcükleriyle bildirilir. 2024-2025’te 1. sınıfla başlayan Gelişim Raporu uygulaması her yıl bir üst sınıfa geçiyor; bu yıl 3. sınıfta karne yerine Gelişim Raporu verilip verilmeyeceğini okulunuzdan öğrenebilirsiniz. Çarpım tablosu için de resmî bir sınav yoktur; tabloyu öğretmen sınıfta kendisi izler.

Bu yıl adını duyabileceğiniz bir şey daha var: BİLSEM tanılama. Bilim ve Sanat Merkezleri için yapılan bu özel yetenek tanılamasına yalnızca sınıf öğretmeninin aday gösterdiği çocuklar katılır; önce tabletle grup taraması, sonra bireysel değerlendirme yapılır. İsteğe bağlıdır ve bir okul sınavı değildir. Hangi sınıfların katılacağını her yılın kılavuzu belirler: 2025-2026’da 1., 2. ve 3. sınıflar katılabiliyordu, yani bu düzen sürerse 3. sınıf aday gösterilebilecek son yıl olur. Ayrıntılar matematikte sınavlar ve değerlendirme rehberimizde.

Birçok aile bu yaşta test kitapları ve deneme sınavları almaya başlıyor. İlkokulda asıl önemli olan test çözmek değil, konuyu anlamaktır: çarpım tablosunu akıcı bilen ve bölmenin sağlamasını yapabilen bir çocuk 4. sınıfa sağlam bir temelle başlar.

Evde nasıl yardımcı olabilirsiniz?

• Çarpım tablolarını birbirine bağlayın. 4’ler, 2’lerin iki katıdır; 8’ler de 4’lerin: 3 × 2 = 6, 3 × 4 = 12, 3 × 8 = 24. 9’lar, 10’lardan birer eksiktir: 9 × 7 = 70 − 7 = 63. Az ama sık çalışın: her gün okul yolunda ya da servisi beklerken beş dakika, hafta sonu bir oturuşta bir saat çalışmaktan daha iyidir. Daha fazla fikir çarpım tablosu nasıl çalışılır rehberimizde.
• Gerçekten paylaştırın. “30 çileği 4 kişiye eşit paylaştıralım. Her birimize kaç tane düşer, kaç tane artar?” (7’şer tane düşer, 2 tane artar.) Kalanı gözüyle görünce kalanlı bölme de anlam kazanır.
• Saati dakikasıyla sorun. Akrepli, yelkovanlı saatlere bakın; Romen rakamlı bir saat görürseniz gösterin. Tarifeler de iyi bir alıştırmadır: “Vapur 15.40’ta kalkıyor; bu, öğleden sonra saat kaç demek?” ya da “Film 14.35’te başlayıp 16.10’da bitiyor; ne kadar sürüyor?” (Öğleden sonra dörde yirmi var; film 1 saat 35 dakika sürüyor.)
• Pazarda ve mutfakta ölçün. Yarım kilo domatesin kaç gram olduğunu (500 g), 1 litrelik süt şişesini doldurmak için kaç tane yarım litrelik şişe gerektiğini (2 tane) birlikte bulun.
• Şerit metreyle çevre uzunluğu ölçün. Mutfak masasının, halının ya da yatağın çevresini önce tahmin edin, sonra ölçün. Kimin tahmini daha yakın çıktı?
• Tek mi, çift mi? Kapı numaralarında ve sayfa numaralarında tek ve çift sayıları arayın; iki tek sayıyı toplayınca neden hep çift sayı çıktığını sorun.

Daha fazla fikir için günlük hayatta matematik rehberimize bakabilirsiniz.

Ücretsiz 3. sınıf matematik çalışma kâğıtları

Evde ya da sınıfta alıştırma için yazdırın. Her çalışma kâğıdının ikinci sayfasında cevap anahtarı var.

Yüzler, onlar, birler3. sınıf · 1000’e kadar basamak değeriPDF indir

Eldeli toplama3. sınıf, 4. sınıf · Üç basamaklı sayılar, alt altaPDF indir

Onluk bozarak çıkarma3. sınıf, 4. sınıf · Üç basamaklı sayılar, alt altaPDF indir

2’ler, 5’ler ve 10’lar çarpım tablosu2. sınıf, 3. sınıf · Karışık çarpma işlemleriPDF indir

3’ler, 4’ler ve 8’ler çarpım tablosu3. sınıf, 4. sınıf · Karışık çarpma işlemleriPDF indir

Çarpım tablosunu doldur3. sınıf, 4. sınıf · 10 × 10’luk tablo ve 11, 12 ek satırlarıPDF indir

Çarpım tablosuyla bölme3. sınıf, 4. sınıf · Kalansız bölme işlemleriPDF indir

Alt alta çarpma3. sınıf, 4. sınıf · Üç basamaklı sayıyı bir basamaklı sayıyla çarpPDF indir

Boyalı kısım hangi kesir?3. sınıf, 4. sınıf · Şekillerden kesir okuPDF indir

Beşer dakikalarla saat okuma3. sınıf · Analog ve dijital saatPDF indir

Paraları sayalım2. sınıf, 3. sınıf · Madenî paraları toplaPDF indir

Para üstü2. sınıf, 3. sınıf · 20 TL, 50 TL ve 100 TL ile ödemePDF indir

Geometrik şekiller3. sınıf · Adları, kenarları ve köşeleriPDF indir

Eksik sayıyı bul3. sınıf, 4. sınıf, 5. sınıf · Kutudaki sayı kaç?PDF indir

Kısa cevaplar

Öğrenmeye devam edin