Öğren › Sınıflar › 1. sınıf

Sınıf rehberi

1. sınıf matematiği: çocuğunuz neler öğreniyor? (6–7 yaş)

1. sınıf, ilkokulun ve 12 yıllık zorunlu eğitimin ilk yılıdır. Eylül sonu itibarıyla 69 ayını dolduran çocuklar 1. sınıfa başlar; 66, 67 ve 68 aylık çocuklar da velinin yazılı isteğiyle başlayabilir. 2026-2027 ders yılında 1. sınıftakilerin çoğu 2020 doğumludur. Haftada 5 ders saati matematik vardır ve bu dersleri de, öteki derslerin neredeyse hepsi gibi, sınıf öğretmeni okutur. Dersler hâlâ çok somuttur: parmaklar, sayma pulları, küpler, boncuklar ve oyunlar. Ama anasınıfına göre sırada daha çok oturulur ve ilk işlemler artık deftere yazılır.

1. sınıfta çocuklar neler üzerinde çalışıyor?

Pek çok çocuk okula başladığında 20’ye kadar ezbere sayabilir; 1. sınıfta bu sayıları gerçekten tanımaya başlar: okur, yazar, karşılaştırır, parçalara ayırır ve yeniden birleştirir. Yılın en önemli fikri, bir sayının parçalardan oluştuğudur: 10, 6 ile 4’e ayrılabilir; 13 de bir onluk ile 3 birliğe. Sınıfta buna “sayıları ayırma ve birleştirme” denir. Toplamı 10 eden ikilileri bilmek (7 ile 3, 6 ile 4…) ve onları 10’a tamamlama stratejisiyle kullanmak, çocuğunuzun ileride karşılaşacağı hemen her hesabın temelidir. Bu yüzden bu yıl buna ayrılan her dakikaya değer.

Bunun yanında çocuklar 100’e kadar ritmik saymayı, karış ve adımla ölçmeyi, 1 TL’yi ve kâğıt paraları tanımayı, üçgen, kare, dikdörtgen ve çemberi ayırt etmeyi ve çeteleyle veri toplamayı öğrenir. Liste uzun görünebilir, ama hepsi oyunla, gerçek nesnelerle ve bol bol konuşarak öğrenilir.

1. sınıf matematik programı

Türkiye’de matematik programı ulusaldır. 1. sınıf, 2024’te yayımlanan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli programıyla okuyor. Program dört tema üzerine kurulu: Sayılar ve Nicelikler, İşlemlerden Cebirsel Düşünmeye, Nesnelerin Geometrisi ve Veriye Dayalı Araştırma. Tam metni MEB’in ilkokul matematik dersi öğretim programı sayfasında bulabilirsiniz. Aşağıda konuları başlık başlık topladık; her başlık o konunun ayrıntılı rehberine gider. Konuların hangi sırayla işleneceği ders kitabına ve öğretmene göre biraz değişebilir.

Sayılar ve sayma

• Rakamları ve 20’ye kadar olan sayıları tanıma, okuma ve yazma; dağınık duran ve sıraya dizilmiş nesneleri sayma.
• Sayıları ayırma ve birleştirme: 8, 5 ile 3’e ya da 6 ile 2’ye ayrılabilir; 4 ile 4 birleşince de yine 8 olur.
• 10 ile 20 arasındaki sayıları bir onluk ve birlikler olarak görme: 14, 1 onluk 4 birliktir. Bu, 2. sınıfta gelecek basamak değerinin hazırlığıdır.
• Çoklukları “çok, daha çok, az, daha az, eşit” sözcükleriyle karşılaştırma; sıra sayıları (birinci, ikinci, üçüncü…) ve sıfır.
• Ritmik sayma: 100’e kadar ileriye doğru birer, beşer ve onar (5, 10, 15, 20… ya da 10, 20, 30… 100); 20’ye kadar ileriye ve geriye doğru birer ve ikişer (20, 18, 16, 14…).
• 20’ye kadar nesnenin sayısını önce tahmin etme, sonra sayarak kontrol etme.

Toplama ve çıkarma

• Günlük hayattaki artma ve azalma durumlarını fark etme: “Tabakta 5 elma vardı, annem 3 tane daha koydu. Şimdi kaç elma var?”
• Toplamı 20’yi geçmeyen eldesiz toplama: iki sayıyla, hem yan yana (12 + 5 = 17) hem alt alta yazarak.
• 20’ye kadar sayılarla onluk bozma gerektirmeyen çıkarma: 17 − 5 = 12, 19 − 4 = 15.
• İşlemdeki sayıların adları: 12 + 5 = 17 işleminde 12 ile 5 toplanan, 17 toplam; 17 − 5 = 12 işleminde 17 eksilen, 5 çıkan, 12 fark. “+” artı, “−” eksi diye okunur.
• Programın adını koyduğu stratejiler: büyük sayıya küçük sayıyı ekleme (2 + 9 için 9’dan başlayıp “10, 11” diye saymak), 10’a tamamlama, geriye doğru sayma ve adım adım çıkarma.
• Toplamada toplananların yeri değişince toplamın değişmediğini görme (3 + 7 = 7 + 3) ve toplama ile çıkarmanın birbirinin tersi olduğunu fark etme: 6 + 4 = 10 ise 10 − 4 = 6’dır.
• Tek adımlı problemler: önce nesnelerle ve resimlerle, sonra işlemle.

Program zihinden toplama için iki stratejiyi adıyla anar: büyük sayıya küçük sayıyı eklemek ve 10’a tamamlamak. 10’a tamamlama, toplam 10’u aştığında özellikle işe yarar. Örneğin 8 + 5’te 8’in 10 olması için 2 gerekir; 5’i 2 ile 3’e ayırırız: 8 + 2 = 10, 10 + 3 = 13. Toplamı 10 eden ikilileri bilen bir çocuk bunu birkaç saniyede, kafasından yapar.

Alt alta yazarken kural baştan öğretilir: birlikler birliklerin, onluklar onlukların altına yazılır ve işleme birliklerden başlanır. 1. sınıfta alt alta yazılan toplamalarda birliklerin toplamı 10’a ulaşmaz; yani henüz “elde” yoktur. Eldeli toplama ve onluk bozarak çıkarma 2. sınıfın konusudur.

Örüntüler ve eşitlik

• Artan ve azalan sayı ve şekil örüntülerini sürdürme, kuralını söyleme ve eksik terimi bulma: 2, 4, 6, □, 10 örüntüsünde eksik sayı 8’dir; 20, 18, 16, □ örüntüsünde ise 14.
• “=” işaretinin anlamı: iki tarafın aynı miktarı gösterdiği bir denge. Sınıfta tahterevalli ve eşit kollu terazi örnekleriyle anlatılır. Bu yüzden 10 = 6 + 4 de doğru bir yazılıştır.
• Verilmeyen sayıyı bulma: 7 + □ = 10 ise □ yerine 3 gelir; 9 = 5 + □ ise 4.

Ölçme

• Uzunlukları ve kütleleri standart olmayan ölçme araçlarıyla önce tahmin etme, sonra ölçme: sıranın boyu kaç karış, kapıdan tahtaya kaç adım, bir kalem kaç ataş uzunluğunda?
• Uzun-kısa, ağır-hafif gibi karşılaştırmalar. Aynı masayı farklı karışlarla ölçünce farklı sayılar çıktığını görmek, ileride metre ve kilogram gibi herkesin kullandığı birimlere neden ihtiyaç duyulduğunu anlamanın ilk adımıdır. Metre, santimetre, kilogram ve gram 2. sınıfta gelir.

Paralarımız

• 1 TL’lik madenî parayı ve 5, 10, 20, 50 ve 100 TL’lik banknotları tanıma, değerlerine göre sıralama; 200 TL’lik banknot yalnızca tanıtılır.
• Türk lirasının simgesini (₺) ve kısaltmasını (TL) öğrenme.
• Sınıfta kurulan manav, pazar ya da kırtasiye canlandırmalarında alışveriş yapma.

Kuruş bu yıl yok; liranın kuruşa nasıl bölündüğü 2. sınıfta öğrenilir.

Yer, yön ve geometrik şekiller

• Yer, yön ve konum bildiren sözcükler: altında, üstünde, önünde, arkasında, sağında, solunda, arasında. Yönergeleri izleyerek bir hedefe ulaşma: “Üç adım ileri git, sağa dön, iki adım daha at.”
• Birbirinin aynısı olan nesneleri bulup eşleştirme.
• Nesneleri “yuvarlak” ve “köşeli” diye ayırma.
• Binalarda ve çevredeki eşyalarda üçgen, kare, dikdörtgen ve çemberi bulma, kenar ve köşe sayılarına göre gruplama: üçgenin 3 kenarı ve 3 köşesi, karenin ve dikdörtgenin 4 kenarı ve 4 köşesi vardır; çemberin köşesi yoktur.

1. sınıf programında yuvarlak şeklin adı olarak “daire” değil “çember” geçer. Çember, yuvarlak bir şeklin kenar çizgisidir: tabağın kenarı ya da bir bilezik gibi. İçi dolu yuvarlak, yani daire, 2. sınıfta çemberle birlikte ele alınır.

Veri ve grafikler

• Nesneleri renk, şekil ya da büyüklük gibi bir özelliğe göre gruplama.
• Sınıfta küçük araştırmalar yapma: en sevilen meyve hangisi, kim okula nasıl geliyor? Cevapları çeteleyle sayma (her cevap için bir çizgi; çoğu zaman beşinci çizgi ilk dördünün üstünden çapraz çekilir), sıklık tablosuna yazma ve nesne grafiğiyle gösterme.
• Grafiğe bakarak “En çok hangisi seçilmiş? Hangisi daha az?” sorularını cevaplama ve verilere dayanarak karar verme.

Bu yıl henüz olmayanlar

1. sınıf programında saat okuma, çarpma-bölme ve kesirler yoktur. Saat okuma 2. sınıfta tam, yarım ve çeyrek saatlerle başlar. Çarpma ve bölme de 2. sınıfta gelir; çarpım tablosu önce 5’e kadar kurulur. Kesirlerin ilk adımı olan bütün, yarım ve çeyrek de 2. sınıfta tanıtılır. Bu yıl beşer ve onar ritmik sayma ile sayıları ayırıp birleştirme, bu konuların zeminini hazırlar.

1. sınıfın sonunda çoğu çocuk…

• 20’ye kadar olan sayıları okuyup yazabilir ve dağınık duran 20 nesneyi doğru sayabilir
• 100’e kadar birer, beşer ve onar; 20’ye kadar ileriye ve geriye ikişer ritmik sayabilir
• 10 ile 20 arasındaki bir sayının kaç onluk ve kaç birlik olduğunu söyleyebilir: 16, 1 onluk 6 birliktir
• toplamı 10 eden ikilileri (1 ile 9, 2 ile 8, 3 ile 7, 4 ile 6, 5 ile 5) hızlıca söyleyebilir
• toplamı 20’yi geçmeyen toplamaları ve onluk bozma gerektirmeyen çıkarmaları yapabilir: 13 + 6 = 19, 18 − 7 = 11
• işlemleri hem yan yana hem alt alta yazabilir; toplanan, toplam, eksilen, çıkan ve fark sözcüklerini tanır
• 7 + □ = 10 gibi işlemlerde verilmeyen sayıyı bulabilir
• bir örüntüyü sürdürüp kuralını söyleyebilir
• bir uzunluğu karışla, adımla ya da ataşla ölçebilir
• 1 TL’yi ve kâğıt paraları tanıyıp değerlerine göre sıralayabilir
• üçgen, kare, dikdörtgen ve çemberi çevresinde bulup adlandırabilir
• çeteleyle veri toplayıp basit bir nesne grafiğini okuyabilir

Bu yıl duyacağınız sözcükler

1. sınıfta sınav var mı?

Hayır. İlkokulda not verilmez ve sınav yapılmaz. Öğretmen çocuğunuzun gelişimini gözlemle, sınıf içi etkinliklerle ve oyunlarla izler; dönem sonlarında her dersteki gelişim “çok iyi”, “iyi”, “yeterli” ya da “geliştirilmeli” gibi ifadelerle bildirilir. 1. sınıflar 2024-2025’ten beri karne almıyor; karnenin yerini Gelişim Raporu aldı. Rapor her dönemin sonunda, ocakta ve haziranda verilir.

İlkokulda ulusal bir sınav yoktur. Sınıf tekrarı da istisnadır: ancak okul veliyi bilgilendirdikten sonra velinin isteğiyle ve ilkokul boyunca yalnızca bir kez mümkündür. Bazı çocuklar sınıf öğretmenince BİLSEM tanılamasına aday gösterilir. Bu, Bilim ve Sanat Merkezleri için yapılan, isteğe bağlı bir özel yetenek değerlendirmesidir; okul sınavı değildir ve hangi sınıfların katılacağı her yıl yayımlanan kılavuzla belirlenir. Ayrıntılar okulda matematik nasıl değerlendirilir rehberimizde.

Bu yaşta test kitaplarına ve deneme sınavlarına ihtiyaç yoktur. Merak ettiğiniz bir şey olursa veli toplantısında ya da kısa bir görüşmede sınıf öğretmenine sorun; çocuğunuzu sınıfta her gün gören odur.

Evde nasıl destek olabilirsiniz?

• Parmaklarla 10’a tamamlama. On parmağınızı açın, birkaçını kapatın ve “Kaç parmak açık kaldı?” diye sorun. 10 iyice oturunca 20’ye geçin. Daha çok fikir 10’a ve 20’ye tamamlama rehberimizde.
• Her fırsatta ritmik sayma. Merdiven çıkarken birer, top sektirirken ikişer sayın. Çoraplar ve ayakkabılar ikişer saymak için birebirdir; bir elin parmakları beşer, iki elin parmakları onar saymak için.
• Paralara birlikte bakın. Pazarda ya da bakkalda hangi banknotun daha değerli olduğunu sorun. Evde oyun parasıyla küçük bir manav kurun ve fiyatları 20 TL’nin altında tutun; böylece çocuğunuz toplamaları kafadan yapabilir.
• Karışla, adımla ölçün. “Masa benim karışımla kaç karış, seninkiyle kaç?” Farklı sonuçlar çıkması, konuşmak için harika bir fırsattır.
• Şekil avına çıkın. Pencere bir dikdörtgen, bazı trafik levhaları üçgen, tabağın kenarı bir çember. Köşeleri birlikte sayın.
• Balkondan çetele tutun. Beş dakika boyunca geçen arabaların renklerini çeteleyle sayın, sonra hangi rengin en çok geçtiğine birlikte bakın.
• Yönergelerle hazine avı. Evde küçük bir “hazine” saklayın ve yönergelerle buldurun: “Dört adım ileri, sola dön, iki adım daha.”

Başka fikirler için günlük hayatta matematik ve evde matematikte nasıl destek olabilirsiniz rehberlerimize bakabilirsiniz. İşlemlerin bugün okulda nasıl öğretildiğini de bu rehberde anlattık.

1. sınıf için ücretsiz çalışma kâğıtları

Evde ya da sınıfta alıştırma yapmak için yazdırın. Her çalışma kâğıdının ikinci sayfasında cevap anahtarı var.

100’e kadar ritmik sayma1. sınıf, 2. sınıf · Birer, ikişer, beşer ve onar sayPDF indir

10’a tamamlamaAnasınıfı, 1. sınıf · Toplamı 10 eden sayı ikilileriPDF indir

20’ye tamamlama1. sınıf, 2. sınıf · Toplamı 20 eden sayı ikilileriPDF indir

20’ye kadar toplama ve çıkarma1. sınıf, 2. sınıf · Karışık toplama ve çıkarma işlemleriPDF indir

Kısa cevaplar

Öğrenmeye devam edin