Öğren › Öğretmenler › Isınma etkinlikleri

Öğretmenler için

Derse giriş için 25 ısınma etkinliği

Isınma etkinliği (derse giriş etkinliği de denir), matematik dersinin başında yapılan kısa bir çalışmadır. Öğrencileri düşünmeye başlatır, size sınıfın o günkü hâline hızlıca bakma fırsatı verir ve temel işlem bilgilerini taze tutar: 10’a tamamlama, çarpım tablosu, iki katı ve yarısı. En iyileri 5–10 dakika sürer, ya hiç hazırlık istemez ya da çok az ister ve yalnızca her zaman parmak kaldıran üç beş öğrenciyi değil, bütün sınıfı cevap vermeye çeker.

Bir ders saati 40 dakika; ilk birkaç dakikası zihinden işlem için biçilmiş kaftandır. Aşağıdaki 25 etkinlik ilkokul 1–2, ilkokul 3–4 ve ortaokul 5–6 diye gruplandırıldı, ama çoğu her sınıfta işe yarar: sayıları değiştirin, etkinlik sınıfınızla birlikte büyüsün. Herkesin cevabını aynı anda göstermesi için küçük yazı tahtaları, rakam kartları, defterin arka sayfası ya da parmaklar yeterli.

İlkokul 1. ve 2. sınıf için

1. sınıfta sayılar 20’ye kadar, 2. sınıfta 100’e kadar gidiyor. Bu iki yılın matematiği ritmik sayma, sayıları ayırma ve birleştirme, 10’a tamamlama ve zihinden toplama-çıkarma üzerine kurulu; 2. sınıfta çarpım tablosunun 5’e kadar olan kısmı da başlıyor. Aşağıdaki etkinlikler de bunlara yaslanıyor.

1. Günün sayısı. Tahtaya bir sayı yazın ve öğrencilerden o sayı hakkında bildikleri her şeyi söylemelerini isteyin. Örnek: 14 için: 1 onluk 4 birliktir, 7’nin iki katıdır, 10 + 4’tür, 20 − 6’dır, ikişer ikişer sayarken söylenir; 14’ten önce 13, sonra 15 gelir.
2. Ritmik sayma zinciri. Sınıf sırayla, her öğrenci bir sayı söyleyerek ileriye ya da geriye doğru ritmik sayar; siz el çırptığınızda yön değişir. Örnek: 1. sınıfta 0’dan ikişer ikişer 20’ye ya da beşer beşer 100’e; 2. sınıfta 7’den onar onar: 7, 17, 27, 37, 47. Geriye doğru da deneyin: 20’den ikişer ikişer 0’a.
3. Üç deyince göster. Bir soru sorun; “bir, iki, üç” deyince bütün sınıf cevabı aynı anda parmaklarıyla, küplerle ya da yazı tahtasında göstersin. Örnek: önce 6’yı, sonra 6’dan 2 fazlasını (8), en sonda da toplamı 10 eden herhangi bir ikiliyi (6 ve 4, 7 ve 3…) göstermelerini isteyin.
4. Eksik sayı. Tahtaya bir yeri boş bırakılmış bir işlem yazın. Örnek: 8 + □ = 15 (cevap 7) ve □ − 4 = 9 (cevap 13). Sonra nasıl kontrol edebileceklerini sorun: 8 + 7 = 15; 9 + 4 = 13, çünkü toplama ile çıkarma birbirinin tersidir.
5. Tamamlama pinponu. Siz bir sayı söyleyin, sınıf da onu tamamlayan sayıyı söyleyerek topu size geri “vursun”. Örnek: 10’a tamamlama: siz 3 deyin, sınıf 7 desin. 20’ye tamamlama: siz 6, sınıf 14. 2. sınıfta onluklarla 100’e: siz 30, sınıf 70.
6. İki katı, yarısı. Bir sayı söyleyin, sınıf iki katını söylesin; sonra tersine, yarısını. Örnek: 4’ün iki katı 8, 7’nin iki katı 14. 2. sınıfta 30’un yarısı 15, 50’nin yarısı 25. Toplamaya bağlamak için: 6 + 7, 6 + 6’dan 1 fazladır, yani 13.
7. Aklımdan bir sayı tuttum. İpuçlarını birer birer verin; öğrenciler yazı tahtalarında seçenekleri elesin. Örnek: “Sayım 1 ile 20 arasında. 10’dan büyük. Beşer beşer sayarken söylenir. 20 değil.” Cevap 15.
8. İki dakikalık petek bulmacası. Tahtaya bir Beequation petek bulmacası yansıtın: sayılardan biri, diğer iki sayının toplamı. Kim bulacak? Örnek: 8, 3, 16, 9, 7. Cevap 16, çünkü 9 + 7 = 16. Diğer sayıları nasıl elediklerini de sorun.

İlkokul 3. ve 4. sınıf için

3. sınıfta sayılar 1000’e kadar uzanıyor; çarpım tablosu 10 × 10’a kadar tamamlanıyor, kalanlı bölme ve dakikasına kadar saat okuma geliyor. 4. sınıf 2026-2027’de hâlâ 2018 programını izliyor: altı basamaklı sayılar, en yakın onluğa ve yüzlüğe yuvarlama, 5, 25 ve 50 ile kısa yoldan çarpma. Bu gruptaki etkinliklerin çoğu çarpım tablosu ve basamak değeri üzerine.

9. Günün sayısı panosu. Tahtanın bir köşesine sabit birkaç yönerge yazın, her gün yalnızca sayıyı değiştirin. Örnek: 48 için: iki katı (96), yarısı (24), 100 fazlası (148), en yakın onluğa yuvarlanmış hâli (50), yazıyla okunuşu (kırk sekiz), basamaklarına ayrılmış hâli (4 onluk 8 birlik) ve çarpım tablosundan 48 veren bir işlem (6 × 8). 4. sınıfta sayıyı büyütün: 2638, en yakın onluğa 2640, en yakın yüzlüğe 2600.
10. Tahmin et, kontrol et. Kavanoz dolusu birim küp, bir yığın kitap ya da kalabalık bir tribün fotoğrafı gösterin. Her öğrenci tahminini yazsın; sonra bir ipucu verin, isteyen tahminini değiştirsin. Örnek: kavanozdaki küpler. İpucu: şu küçük kaba 10 küp sığıyor, kavanoz da yaklaşık 6 kap dolusu; demek ki 60 civarı. En sonunda birlikte onar onar sayarak kontrol edin.
11. Her zaman mı, bazen mi, hiçbir zaman mı? Bir önerme okuyun; sınıf karar versin ve örneklerle kanıtlasın. Örnek: “İki tek sayının toplamı çift sayıdır.” (Her zaman.) “3’ler çarpım tablosundaki bir sayı tektir.” (Bazen: 9 tek, 12 değil.)
12. Çarpım tablosu pinponu. Siz bir çarpma söyleyin, sınıf sonucu geri “vursun”; sonra yönü değiştirin. Örnek: siz “7 kere 6” deyin, sınıf “42” desin. Ters yönde: siz 42 deyin, sınıf “6 kere 7” ya da “7 kere 6” desin. Daha zor bir tur: 24 deyin ve çarpım tablosunda 24 eden bütün çarpmaları isteyin (3 × 8 ve 4 × 6, yer değiştirmiş hâlleriyle birlikte dört çarpma).
13. İşlem ailesi. Üç sayı verin, bu üç sayıyla yazılabilecek dört işlemi isteyin. Örnek: 7, 8 ve 56: 7 × 8 = 56, 8 × 7 = 56, 56 ÷ 7 = 8 ve 56 ÷ 8 = 7. 4. sınıfta bir adım öteye gidin: 7 × 8 = 56’dan neler türetebilirler? 70 × 8 = 560, 7 × 80 = 560, 560 ÷ 8 = 70 ve bir 7 daha ekleyerek 7 × 9 = 63.
14. Çarpım peteği. Bu kez petekteki sayılardan biri, diğer iki sayının çarpımı. Örnek: 6, 8, 42, 7, 45. Cevap 42, çünkü 6 × 7 = 42. 45 güzel bir tuzak: çarpım tablosunda var ama 5 × 9 ile elde edilir; petekte ne 5 ne de 9 var.
15. Gizli rakamlar. Bazı rakamları gizlenmiş bir işlem yazın. Örnek: 5□ + □6 = 83. Birler basamağında □ + 6’nın sonucu 3 ile bitmeli; bu ancak 7 + 6 = 13 ile olur, demek ki ilk sayı 57 ve 1 elde var. Onlar basamağında 5 + □ + 1 = 8, yani ikinci sayı 26. Sağlama: 57 + 26 = 83.
16. Saat kaç olacak? Bir saat ve bir süre verin. Örnek: “Saat 10.45, yani on bire çeyrek var. 25 dakika sonra saat kaç olur?” 15 dakikada 11.00’e, 10 dakika daha ile 11.10’a varılır: on biri on geçiyor. 24 saatlik düzenle: gezi servisi 16.50’de kalkıyor, yol 35 dakika sürüyor; servis 17.25’te varır. 2. sınıfta kısa bir saat flaşı da olur: oyuncak saati birkaç saniye gösterin, sınıf “saat üç”, “üç buçuk”, “üçü çeyrek geçiyor”, “dörde çeyrek var” diye okusun.

Ortaokul 5. ve 6. sınıf için

Ortaokula geçince matematik dersine artık branş öğretmeni giriyor. 5. sınıfta işlem önceliği, eşitliğin korunması ve kesirlerin ondalık ve yüzde gösterimleri; 6. sınıfta çarpanlar ve katlar, bölünebilme kuralları, asal sayılar ve ondalık gösterimle dört işlem var. Bu yaştaki ısınmalar yalnızca hesap değil, açıklama da istiyor. 6. sınıftaki ülke geneli ortak yazılı sınav açık uçlu sorulardan oluştuğu için “Nasıl buldun?” sorusuyla biten bir ısınma, öğrencileri çözüm yolunu yazmaya da alıştırır.

17. Hedef sayı. Altı sayı ve bir hedef: her sayıyı en çok bir kez kullanıp +, −, × ve ÷ ile hedefe olabildiğince yaklaşmak gerekiyor, tıpkı televizyondaki “Bir Kelime Bir İşlem” yarışmasının işlem bölümünde olduğu gibi. Örnek: 25, 6, 3, 2, 8 ve 1; hedef 156. Bir yol: 25 × 6 = 150, 3 × 2 = 6, 150 + 6 = 156. 5. sınıfta tek satırda yazdırın: 25 × 6 + 3 × 2 = 156. İşlem önceliği sayesinde paranteze gerek yok.
18. İşlem önceliği bulmacası. Bir işlem yazın; önce sonucu, sonra parantezle değişen sonucu sorun. Örnek: 2 + 3 × 4 = 14, çünkü önce çarpma yapılır. Parantez nereye konursa sonuç 20 olur? (2 + 3) × 4 = 20. Bir tane daha: 18 − 6 ÷ 2 = 15, ama (18 − 6) ÷ 2 = 6.
19. Hepsi farklı. Dört sayının her biri, başka bir nedenle “farklı olan” olabilir. Örnek: 9, 16, 25, 43. Bir basamaklı olan yalnızca 9; çift olan yalnızca 16; 5’in katı olan yalnızca 25; asal olan yalnızca 43. Bir gerekçe daha: 9 = 3 × 3, 16 = 4 × 4, 25 = 5 × 5, ama 43 bir sayının kendisiyle çarpımı değil.
20. Doğru mu, yanlış mı? Tek bir önerme; başparmaklar yukarı ya da aşağı, sonra bir öğrenci açıklasın. Örnek: “⅗, ½’den büyüktür.” Doğru: ⅗ = 0,6 ve ½ = 0,5. 6. sınıfta: “0,3 × 10 = 0,30.” Yanlış: sonuç 3, çünkü 10 ile çarpınca her rakam bir basamak sola kayar.
21. Başka türlü söyle. Bir kesir, ondalık gösterim ya da yüzde verin; diğer ikisini isteyin. Örnek: ⅖ = ⁴⁄₁₀ = 0,4 = %40. Zenginleştirme için genişletme gerektiren bir tane: ⁷⁄₂₀ = ³⁵⁄₁₀₀ = 0,35 = %35.
22. Bölünebilme avı. Bir sayı yazın; sınıf, sayının 2, 3, 4, 5, 6, 9 ve 10’dan hangilerine kalansız bölündüğünü bulsun ve gerekçesini söylesin. Örnek: 234 çift olduğu için 2’ye, rakamlarının toplamı 9 olduğu için 3’e ve 9’a, hem 2’ye hem 3’e bölündüğü için 6’ya bölünür. Son iki basamağı olan 34, 4’e bölünmediği için 4’e; son rakamı 0 ya da 5 olmadığı için 5’e ve 10’a bölünmez. Bir adım öteye: 540 bu sayıların hepsine bölünür. Neden? (Rakamlarının toplamı 9, son iki basamağı 40 ve son rakamı 0.) Bir başka gün bölenleri ikili ikili aratın: 24’ün 8 böleni var (1 ve 24, 2 ve 12, 3 ve 8, 4 ve 6). 20’den küçük sayılar arasında en çok böleni olan hangisi? (12 ile 18 berabere, altışar bölenle.)
23. Eşitliği koru. Eşittir işaretinin iki yanı aynı değerde olmalı. Örnek: 36 + 27 = □ + 30. 30, 27’den 3 fazla; o hâlde kutudaki sayı 36’dan 3 eksik olmalı: 33. Sağlama: iki taraf da 63.
24. Önce tahmin. Öğrenciler işlemi yapmadan önce yaklaşık bir sonuç yazsın. Örnek: 398 × 5 aşağı yukarı 400 × 5 = 2000 eder. Tam sonuç 2000 − 10 = 1990, çünkü 398’i 400’e yuvarlarken 2’yi 5 kez fazladan eklemiş olduk, yani 10 fazla.
25. Ondalık peteği. Onda birlerle bir Beequation peteği (6. sınıf). Örnek: 0,6; 1,5; 0,9; 2,3; 0,4. Cevap 1,5, çünkü 0,6 + 0,9 = 1,5. (2,3’e dikkat: 1,5 + 0,9 = 2,4.)

Isınmayı verimli kılmak için

• Herkes cevap versin. Yazı tahtaları, parmaklar ya da “üç deyince göster”, hep aynı ellerin kalkmasını önler ve kimin desteğe ihtiyacı olduğunu size bir bakışta gösterir.
• “Nasıl buldun?” diye sorun. Isınma, çözüm yollarını paylaşmak için iyi bir an. Örneğin 23. etkinlikte 33’ü bulan iki öğrenci bambaşka yollardan gitmiş olabilir: biri 36’dan 3 çıkarmış, öbürü 63 − 30 işlemini yapmıştır. Programın “matematiksel muhakeme” dediği beceri tam da burada gelişir.
• Eski konulara dönün. Geçen dönemin ya da geçen yılın konusundan bir ısınma, o bilgiyi taze tutar; çoğu zaman bugünkü konuya göz atmaktan daha yararlıdır.
• Gözlem fırsatını kaçırmayın. İlkokulda gelişim not yerine gözlem ve etkinliklerle izlenir. Kimin hâlâ birer birer saydığını, kimin bildiği bir sonuçtan yola çıktığını ısınmada görürsünüz; bunlar not almaya değer öğrenme kanıtlarıdır.
• Kısa tutun. Bir zamanlayıcı kurun. Isınma sırasında üzerinde durulması gereken bir yanlış anlama ortaya çıkarsa not alın ve dersin içinde ona geri dönün.

10’a tamamlamayı ve çarpım tablosunu derinlemesine çalışmak için 10’a ve 20’ye tamamlama ve çarpım tablosu rehberlerimize, sınıf sınıf stratejiler için zihinden işlem konu sayfamıza bakabilirsiniz. Tahtaya yansıtmak ya da dağıtmak için petek bulmacaları isterseniz öğretmenler için ücretsiz bulmaca paketini indirin (paket İngilizcedir, bulmacalar yalnızca sayılardan oluşur) ya da etkileşimli tahtada tarayıcıdaki oyunu açın.

Kısa cevaplar

Öğrenmeye devam edin